Hozirgi o’zbek tili (sintaksis)

Ushbu kitob, O'zbekistonda oliy ta'lim muassasalari talabalari uchun o'zbek tili sintaksisi fanidan ma'ruzalar matni bo'lib, unda sintaksisning asosiy tushunchalari, so'z birikmalari, gap bo'laklari, qo'shma gaplar va matn sintaksisi kabi mavzularga bag'ishlangan ma'lumotlar jamlangan.

Asosiy mavzular

Sintaksis haqida umumiy ma'lumot: Sintaksisning mohiyati, tekshiruv obyekti, boshqa sohalar bilan aloqasi, so'z birikmasi, gap va ularning turlari, sintaktik aloqa usullari va turlari.
Gap. Gapning bosh bo'laklari: Ega va kesim tushunchalari, ularning ifodalanish usullari, tuzilishi, o'zaro moslashuvi, kesim turlari (sodda va tarkibli kesimlar).
Ikkinchi darajali bo'laklar: To'ldiruvchi, aniqlovchi va hol tushunchalari, ularning ma'no turlari, ifodalanishi, grammatik xususiyatlari, va vazifalari.
Ajratilgan bo'laklar: Ajratilgan bo'laklar (ega, kesim, aniqlovchi, to'ldiruvchi, hol), undalma va ularning gapdagi o'rni, ajratilish sabablari.
Qo'shma gap va uning sodda gapdan farqi. Qo'shma gap turlari: Qo'shma gapning belgilari, sodda gapdan farqi, qo'shma gap komponentlarini biriktiruvchi vositalar, bog'langan qo'shma gap turlari (biriktirish, ayiruv, zidlash, izohlash, sabab-natija).
Ergash gapli qo'shma gaplar: Ergash gapli qo'shma gaplar haqida umumiy ma'lumot, ergash va bosh gaplarni o'zaro biriktiruvchi vositalar, ega, kesim, aniqlovchi va ravish ergash gaplarning ta'rifi, ularning turlari.
Bog'lovchisiz qo'shma gaplar: Bog'lovchisiz qo'shma gap haqida ma'lumot, turlari (payt, qiyoslash, shart-payt, sabab-natija, zidlik, o'xshatish, izohlash munosabatini ifodalovchi), bog'lovchisiz qo'shma gaplarda tinish belgilari.
Murakkab qo'shma gaplar: Murakkab qo'shma gaplar ta'rifi, murakkab qo'shma gaplarni shakllanish usullari (bog'lanish, ergashish, aralash aloqa), murakkab qo'shma gap turlari.
Matn sintaksisi: Matn sintaksisi tushunchasi, matnning asosiy belgilari, mikromatn va makromatn, matn tarkibida partselyatsiya hodisasi va qo'shiluv aloqasi.