Hozirgi o‘zbek adabiy tili (morfеmika-morfologiya)

Ushbu kitob zamonaviy oʻzbek tilshunosligining asosiy masalalaridan biri boʻlgan morfologiyaga bagʻishlangan. Unda soʻz turkumlari, grammatik ma’nolar, soʻz yasash usullari kabi mavzular chuqur yoritilgan. Kitob oʻzbek tilining morfologik qurilishini oʻrganishda muhim manba hisoblanadi.

Asosiy mavzular

Kirish: Ushbu boʻlim morfologiya fanining oʻrganish obyekti, vazifalari, oʻzbek tilshunosligida tutgan oʻrni kabi masalalarni qamrab oladi.
Morfemika va morfonologiya: Soʻzning maʼnoli qismlari (morfemalar), ularning turlari, oʻzgarish qoidalari (morfonologiya) haqida maʼlumot beriladi.
Derivatsiya nazariyasi: Soʻz yasash usullari, yasama soʻzlar, ularning turlari, oʻzbek tilidagi soʻz yasash qoliplari kabi masalalar koʻrib chiqiladi.
Grammatika. Grammatik ma'no, grammatik shakl va grammatik kategoriya: Grammatika tushunchasi, grammatik maʼnolar, grammatik shakllar va kategoriyalar haqida umumiy maʼlumotlar beriladi. Lisoniy va nutqiy birliklar o'rganiladi.
Morfologiya. Soʻz turkumlari: Soʻz turkumlari, ularning semantik, morfologik va sintaktik xususiyatlari batafsil yoritilgan. Mustaqil va yordamchi so'z turkumlari haqida ma'lumotlar keltiriladi.
Harakat bildiruvchi so'zlar turkumi. Fe'l: Feʼl soʻz turkumi, uning grammatik xususiyatlari, ma’no turlari, nisbat, mayl, zamon kabi kategoriyalari koʻrib chiqiladi.
Fe'llarning tasniflovchi va vazifadosh shakllari: Fe'lning tasniflovchi kategoriyalari (nisbat, boʻlishli-boʻlishsizlik, harakat tarzi, oʻzgalovchi) va vazifadosh shakllari (zamon, mayl, shaxs-son) haqida ma’lumot beriladi.
Ot so'z turkumi. Otning tasniflovchi lugʻaviy va sintaktik shakllari: Ot soʻz turkumi, uning grammatik xususiyatlari, ma’no turlari, kelishik, egalik kabi kategoriyalari, tuzilishi va yasalishi haqida ma’lumot beriladi. Atoqli va turdosh otlar o'rganiladi.
Sifat so'z turkumi: Sifat soʻz turkumi, uning grammatik xususiyatlari, ma’no turlari, daraja kategoriyasi, tuzilishi va yasalishi haqida ma’lumot beriladi.
Son so'z turkumi: Son soʻz turkumi, uning grammatik xususiyatlari, ma’no turlari, tuzilishi va yasalishi haqida ma’lumot beriladi.
Ravish so'z turkumi: Ravish soʻz turkumi, uning grammatik xususiyatlari, ma’no turlari, tuzilishi va yasalishi haqida ma’lumot beriladi.
Taqlidlar. Olmosh soʻz turkumi: Taqlid soʻzlar, ularning ma’no turlari, tuzilishi, yasalishi, sintaktik xususiyatlari hamda nutqda tutgan oʻrni haqida ma’lumotlar keltirilgan.
Soʻzlarning sintaktik shakllari. Egalik va kelishik kategoriyasi: Soʻzlarning sintaktik shakllari (kelishiklar, egalik, kesimlik) va ularning gapdagi vazifasi koʻrsatilgan. Har bir kelishikning ma'nosi batafsil ochib berilgan.
Kesimlik kategoriyasi: Kesimlik kategoriyasi so’zning eng muhim grammatik belgisi sifatida muhokama etilgan.Kesimlik kategoriyasiga oid misollar berilgan.
Yordamchi soʻzlar. Soʻz-gaplar: Yordamchi soʻzlar (koʻmakchi, bogʻlovchi, yuklama), ularning ma’no turlari va vazifalari hamda nutqda qoʻllanilishi haqida ma’lumotlar keltirilgan. Alohida so‘z turkumlariga e’tibor qaratilgan.