"Bekat" hikoyasida Tohir Malik inson taqdirlari bekat bilan qanday bog'liqligini tasvirlaydi. Asarda muhabbat, ayriliq, sadoqat, urush va insoniy munosabatlar kabi mavzular o'z ifodasini topgan. Hikoya qahramonlari orqali hayotning turli qirralari ochib beriladi, bekat esa ularning uchrashuv va ayriliqlariga guvoh bo'ladi.
Savdogar o'g'lini baxtning kalitini topish uchun donishmand huzuriga jo'natadi. Donishmand yigitga qasrni aylanib, undagi go'zalliklarni ko'rishni va bir qoshiq yog'ni to'kmasdan olib kelishni buyuradi. Yigit qasrga e'tibor bermay, yog'ni saqlashga urinadi. Donishmand unga hamma narsani ko'rib, yog'ni ham unutmaslik kerakligini aytadi, chunki baxtning kaliti shundadir.
Ertak Yanko ismli shahzoda va uning sarguzashtlari haqida hikoya qiladi. Qirol otasi urushga ketganidan so'ng, Yanko uylanishga qaror qiladi va kelin izlab yo'lga chiqadi. Uning sadoqatli xizmatkori unga har xil xavflardan saqlanishga yordam beradi. Yanko kelin topadi, lekin otasi unga qarshi chiqadi. Xizmatkor unga sodiqligicha qoladi. Qirol tuzoqlar qo'yadi, lekin xizmatkor shahzodani himoya qiladi. Nihoyat, xizmatkor o'z hayotini qurbon qiladi, Yanko uni tiriltirish yo'lini topadi va taxtga o'tiradi.
ΠΠ°ΠΊΠΎΠ»Π°Π΄Π° ΠΎΠΈΠ»Π° ΠΈΠ½ΡΡΠΈΡΡΡΠΈΠ½ΠΈΠ½Π³ ΠΌΡΠΊΠ°Π΄Π΄Π°ΡΠ»ΠΈΠ³ΠΈ, ΠΎΠΈΠ»Π°Π½ΠΈΠ½Π³ ΠΆΠ°ΠΌΠΈΡΡΠ΄Π°Π³ΠΈ ΡΡΠ½ΠΈ Π²Π° Π°Ρ Π°ΠΌΠΈΡΡΠΈ, ΠΎΠΈΠ»Π° Π°ΡΠ·ΠΎΠ»Π°ΡΠΈΠ½ΠΈΠ½Π³ Π±ΠΈΡ-Π±ΠΈΡΠΈΠ³Π° Π±ΡΠ»Π³Π°Π½ Ρ ΡΡΠΌΠ°ΡΠΈ Π²Π° ΠΌΡΠ½ΠΎΡΠ°Π±Π°ΡΠ»Π°ΡΠΈ, ΠΎΠΈΠ»Π°Π²ΠΈΠΉ ΠΊΠ°Π΄ΡΠΈΡΡΠ»Π°ΡΠ½ΠΈ ΡΠ°ΠΊΠ»Π°Ρ Π²Π° ΠΌΡΡΡΠ°Ρ ΠΊΠ°ΠΌΠ»Π°Ρ ΠΌΠ°ΡΠ°Π»Π°Π»Π°ΡΠΈ Ρ Π°ΠΊΠΈΠ΄Π° ΡΡΠ· Π±ΠΎΡΠ°Π΄ΠΈ. Π¨ΡΠ½ΠΈΠ½Π³Π΄Π΅ΠΊ, ΠΎΠΈΠ»Π°Π½ΠΈ ΠΌΡΡΡΠ°Ρ ΠΊΠ°ΠΌΠ»Π°ΡΠ³Π° ΠΊΠ°ΡΠ°ΡΠΈΠ»Π³Π°Π½ Π΄Π°Π²Π»Π°Ρ ΡΠΈΡΡΠ°ΡΠΈ Π²Π° Π±Ρ Π±ΠΎΡΠ°Π΄Π°Π³ΠΈ ΠΈΡΠ»ΠΎΡ ΠΎΡΠ»Π°Ρ, ΡΠ°ΡΠ»ΠΈΠΌ ΠΌΡΠ°ΡΡΠ°ΡΠ°Π»Π°ΡΠΈΠ½ΠΈΠ½Π³ ΠΎΠΈΠ»Π°Π²ΠΈΠΉ ΡΠ°ΡΠ±ΠΈΡΠ΄Π°Π³ΠΈ ΡΠΎΠ»ΠΈ Π²Π° Π²Π°Π·ΠΈΡΠ°Π»Π°ΡΠΈ Ρ Π°ΠΌ ΡΡΠΈΡΠΈΠ»Π³Π°Π½. ΠΠ°ΠΊΠΎΠ»Π°Π΄Π° ΠΎΠΈΠ»Π°Π½ΠΈΠ½Π³ ΠΆΠ°ΠΌΠΈΡΡΠ΄Π°Π³ΠΈ ΡΡΠ½ΠΈ, ΡΠ½ΠΈΠ½Π³ Π°Ρ Π°ΠΌΠΈΡΡΠΈ Π²Π° ΠΊΠ΅Π»Π°ΠΆΠ°ΠΊ Π°Π²Π»ΠΎΠ΄ ΡΠ°ΡΠ±ΠΈΡΡΠΈΠ΄Π°Π³ΠΈ ΡΠΎΠ»ΠΈ ΡΠ°ΡΠΊΠΈΠ΄Π»Π°Π½Π°Π΄ΠΈ.
Ushbu kitob bolalar uchun mo'ljallangan qiziqarli ertaklardan iborat bo'lib, ularning orasida pand-nasihatlar, axloqiy saboqlar mujassam. Kitobda "Omonat uzuk", "Yo'qolgan boltani topgan", "Chipor tovuq", "Mushuk va itning do'stligi", "Qozi va daraxt" kabi hikoyalar jamlangan. Har bir ertakda mehr-shafqat, halollik, rostgo'ylik, do'stlik, o'zaro yordam kabi qadriyatlar targ'ib etiladi. Masalan, "Chipor tovuq" ertagida maqtanchoqlikning yomonligi, "Mushuk va itning do'stligi"da esa o'zaro mehr-oqibatning ahamiyati ko'rsatib berilgan. "Omonat uzuk" hikoyasi halollik va rostgo'ylikning qadrini ulug'laydi.
Rivoyatda ilmda benazir hakim Shan o'ziga munosib bilimdon qiz topish uchun uylanmaslikka ahd qiladi. Sarson bo'lib yurganida bir hamroh topadi va unga g'alati savollar beradi. Hamroh uning savollaridan jahli chiqadi va ahmoq deb ataydi. Keyinroq hamroh Shanni uyiga taklif qiladi va uning qizi Shanning savollariga ma'no berib, uning bilimdonligini isbotlaydi. Shan qizning aqliga qoyil qolib, unga uylanadi va maqsadiga yetadi.
Hikoya keksa bir odamning hayoti haqida bo'lib, u o'z qishlog'idan uzoqda, begona joylarda sarson-sargardonlikda o'tadi. Uning hayoti Oqmoral ismli ayolga bo'lgan muhabbati, Sibirga surgun qilinishi, qiyinchiliklar va nostalji bilan to'la.
Ushbu hujjat Qoraqalpoq tilida yozilgan bo'lib, unda tilshunoslikning "Sifat" mavzusi ko'rib chiqiladi. Unda sifatning ta'rifi, qoraqalpoq tilidagi turlari, qoraqalpoq va qozoq tillaridagi farqlari haqida ma'lumotlar berilgan. Shuningdek, sifatning grammatik xususiyatlari, darajalari va gapdagi vazifasi ham tahlil qilinadi. Klassik adabiyotlardan misollar keltirilgan holda, sifatning turli ma'nolari va qo'llanilishi ko'rsatib beriladi.
Maqolada "Tavba" surasining dastlabki oyatlarining nozil bo'lish tarixi va sabablari tahlil qilinadi. Unda islom dinining insonparvarlik mohiyati, Qur'onda tinchlikka chaqiriqlar va jangovar oyatlarning noto'g'ri talqin qilinishi oqibatlari ko'rsatiladi. Shuningdek, Makka fathidan keyingi vaziyat, yangi tuzumga qo'shilmagan arab qabilalari va ahli kitoblar masalasi, Jizya solig'ining mohiyati va "Baroat" surasining e'lon qilinishi sabablari yoritilgan. Maqola davomida oyatlarning turli tafsirlari va tadqiqotlar bilan solishtiriladi hamda ularning konteksti va ma'nosi aniqlashtiriladi.
Ushbu tadqiqot Abdurauf Fitratning o`zbek adabiyotshunosligidagi ilmiy izlanishlarini, xususan, eski o`zbek adabiyotining nodir namunalari hisoblanmish βQutadg`u biligβ, βHibbatul haqoyiqβ va tasavvufiy qarashlar bilan sug`orilgan Ahmad Yassaviy ijodiga bag`ishlangan tadqiqotlari mohiyatini ochib berishga qaratilgan. Tadqiqotning ilmiy va adabiy ahamiyati bugungi kunga qadar o`z salmog`ini yo`qotgani yo`q. Maqolalardagi olim ilmiy qarashlari bugungi tadqiqotchilarimiz uchun ham muhim manba bo`lib xizmat qilmoqda.