Ushbu kitob O‘zbekiston tarixining murakkab davrida, XX asr boshlarida yuzaga kelgan milliy uyg‘onish va jadidchilik harakatining adabiy, madaniy va ijtimoiy ildizlarini o‘rganadi. Asarda milliy o‘zlikni anglash, mustaqillik g‘oyalari, ma’rifatparvarlik va jadid adabiyotining namoyandalari hayoti va ijodi tahlil etiladi. Kitobda jadid adabiyotining asosiy mavzulari, janrlari va adabiy-estetik qarashlari keng yoritilgan.
Qisqacha mazmun mavjud emas.
Maqolada Sharq uyg'onish davrida ilm-fan va madaniyatning ahamiyati, xususan "Sof birodarlar"ning ta'limotlari va merosi o'rganilgan. "Sof birodarlar"ning inson, axloq-odob, bilim va jamiyat haqidagi qarashlari tahlil qilingan. Maqola xalq merosini asrab-avaylash, yoshlar o'rtasida targ'ib qilish va milliy qadriyatlarni umumbashariy qadriyatlar bilan uyg'unlashtirish zarurligini ta'kidlaydi.
Ushbu bitiruv malakaviy ishi Oʻzbekistonda huquqiy demokratik davlat qurishda etakchi boʻlib kelayotgan shahar, tuman va viloyatlarning hokimlari hamda boshqa rahbarlar uchun ibrat maktabidir. Kitobda Markaziy Osiyo mutafakkirlarining siyosiy etakchilik toʻgʻrisidagi qarashlari ilmiy-tadqiqot asosida tahlil qilingan. Xususan, IX-XII asrlarda Abu Nasr Forobiyning jamiyat, boshqaruv va davlat rahbari haqidagi qarashlari, Abu Ali Ibn Sino va Abu Rayhon Beruniyning jamiyat, davlat hamda ijtimoiy siyosiy munosabatlar nazariyasiga qoʻshgan hissasi, Nizomulmulkning «Siyosatnoma yoki Siyar ul-mulk» asarida davlat boshqaruvi va siyosiy etakchilikka doir qarashlari, XIV-XV asrlarda jamiyat va davlatni boshqarish ilmining rivojlanishi, Amir Temurning davlatni boshqarish ta'limoti, Alisher Navoiy asarlarida ma'rifatli, odil hukmdor g'oyasining olgʻa surilishi, Husayn Voiz Koshifiyning «Axloqi muxsiniy» asarida amir, vazirlarning aqlu farosati, oʻzini tutishi toʻgʻrisidagi fikrlari oʻrganilgan. Kitobda, shuningdek, adolatli va kuchli davlatni boshqarishning nazariy jihatlari, davlat boshqaruvining muhim tamoyillari, jumladan, xalqparvarlik, insonparvarlik va adolat kabi tushunchalar tahlil qilingan.
Ushbu kitob Markaziy Osiyo Uygʻonish davri mutafakkirlarining siyosiy yetakchilik haqidagi qarashlarini oʻrganadi. Kitobda IX-XII asrlarda Markaziy Osiyodagi ijtimoiy-siyosiy taʼlimotlar, shuningdek, Al-Forobiy, Ibn Sino va Beruniyning jamiyat va davlat haqidagi gʻoyalari tahlil qilinadi. Bundan tashqari, Nizomulmulk va Kaykovus asarlaridagi davlat boshqaruvi masalalari koʻrib chiqiladi. Kitobning ikkinchi qismi XIV-XV asrlardagi jamiyat va davlatni boshqarish ilmining rivojlanishiga bagʻishlangan boʻlib, Amir Temurning davlat boshqaruvi taʼlimoti, Alisher Navoiy asarlaridagi adolatli hukmdor gʻoyasi va Husayn Voiz Koshifiyning «Axloqi Muhsiniy» asaridagi hukmdorlar odobi masalalari yoritilgan.
Ushbu maqola Uyg'onish davri mutafakkirlarining ta'lim-tarbiyaga bo'lgan qarashlarining ahamiyatini ochib beradi. Unda mutafakkirlarning ta'lim va tarbiya sohasidagi nazariy va amaliy yondashuvlari, shuningdek, o'qituvchi va o'quvchi o'rtasidagi munosabatlar, axloqiy tarbiya, jismoniy tarbiya va boshqa muhim jihatlar haqida so'z boradi. Maqolada Abu Nasr Forobiy, Abu Ali ibn Sino va boshqa mutafakkirlarning ta'lim-tarbiyaga oid g'oyalari tahlil qilinadi.
Kitobda O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi tomonidan Toshkent Arxitektura Qurilish Instituti tomonidan nashr etilgan o'quv-uslubiy qo'llanma bo'lib, unda O'rta Osiyo xalqlari hayotida IX-XII asrlarda yuz bergan Uyg'onish davri, fan va madaniyat ravnaqi masalalari ko'rib chiqiladi. Qo'llanma talabalarga mo'ljallangan bo'lib, O'rta Osiyo xalqlarining tarixiy va madaniy merosini o'rganishga qaratilgan.
Ushbu kitob Oʻrta Osiyo Uygʻonish davrida yashab ijod etgan qomusiy olimlarning aniq fanlar (matematika, astronomiya, fizika va boshqalar) sohasidagi merosini oʻrganishga bagʻishlangan. Unda olimlarning hayoti, ilmiy faoliyati va aniq fanlarga qoʻshgan hissalari yoritilgan.
Ushbu hujjatda Zahiriddin Muhammad Bobur nomidagi Andijon davlat universitetining Milliy uyg'onish davri o'zbek adabiyoti fanidan ma'ruza matnlari keltirilgan. Unda ilk mustamlakachilik davri adabiyoti, milliy uyg'onish, jadidchilik harakati, Turkistonning milliy-ozodlik harakatlari, madaniy hayot va o'sha davrdagi yozuvchilar ijodi yoritilgan.
Ushbu kitob ingliz Uyg'onish davri dramaturgi U. Shekspir va o'zbek jadid adabiyoti namoyandasi A. Fitrat ijodini qiyosiy-tipologik tadqiq etishga bag'ishlangan. Tadqiqotda ikki davr va ikki adibning ijodiy merosidagi ijtimoiy-axloqiy, falsafiy, lingvistik jihatlar, ayniqsa, semantik innovatsiyalar, ularning linvgo-falsafiy jihatlari tahlil qilinadi. Kitobda Shekspir va Fitrat ijodidagi umumiy va o'ziga xos jihatlar, obrazlar tahlili, gumanizm falsafasi, ijtimoiy-siyosiy qarashlar va milliy uyg'onish g'oyalarining adabiyotda aks etishi atroflicha yoritilgan. Tadqiqot natijalari zamonaviy adabiyotshunoslik va tilshunoslik uchun nazariy va amaliy ahamiyatga ega.